รูปแบบและลวดลายของเครื่องเงิน

             ชิ้นงานที่เป็นต้นแบบ หรือเป็นชิ้นงานหลักของการนำมาสร้างประกอบเป็นเครื่องประดับของช่างเครื่องเงินกลุ่มหัตถกรรมเครื่องเงินบ้านโชค หมู่บ้านเขวาสินรินทร์ กิ่งอำเภอเขวาสินรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ ส่วนใหญ่มีพื้นฐานแนวคิดจากธรรมชาติ โดยทำเลียนแบบรูปลักษณะของดอกไม้ชนิดต่างๆ ซึ่ง ศึกษารวบรวมได้ถึง 11 ชนิด ได้แก่  

1. ดอกตั๋งโอ๋

ดอกตั๋งโต๋ 3 ชั้น

 ดอกตั้งโอ๋ 1 ชั้น

 2.ดอกขจร       

       

3. ดอกรังหอก

ดอกรังหอก (เปิด) ด้านหลัง

ดอกรังหอก (เปิด) ด้านหน้า

ดอกรังหอก (ปิด) ด้านหน้า 

  ดอกรังหอก (ปิด) ด้านหลัง 

  4. ดอกบัวเผื่อน

ดอกบัวเผื่อน (ปลึด) 

ดอกบัวเผื่อน 3 ชั้น 

5. ดอกทาตะวัน

ด้านหน้า

ด้านข้าง 

6. ดอกรังต่อ 

ด้านหน้า

ด้านข้าง

7. ดอกระเวียง  

ดอกระเวียงด้านหลัง

ด้านหน้า

8. ดอกพริก

9. ดอกมะลิ 

10.ดอกรังผึ้ง 

ด้านหน้า

ด้านข้าง

11. ดอกไข่แมงดา 

ด้านหน้า

ด้านข้าง

ที่มา
http://cmsilver.onlinewebshop.net/onhost/silvermodel.html

นายป่วน เจียวทอง ปราชญ์ชาวบ้าน ด้านหัตถกรรม (เครื่องประดับเงินโบราณ)

        นายป่วน เจียวทอง ปราชญ์ชาวบ้าน ด้านหัตถกรรม (เครื่องประดับเงินโบราณ)

                เกิดเมื่อวันที่๑ มกราคม พ.ศ.๒๔๘๔ ภูมิลำเนาปัจจุบัน อยู่บ้า ๖๘ หมู่ที่ ๓ ตำบลเขวาสินรินทร์ อำเภอเขวาสินรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ สมรสกับ นางสุเพียบ เจียวทอง มีบุตรธิดารวม 3 คน

                วิธีการเรียนรู้ของภูมิปัญญาเมื่อครั้งอดีตในวัยเยาว์ของ นายป่วน เจียวทอง ได้ใช้ชีวิตเหมือนกับเด็ก ๆ ในหมู่บ้านทั่ว ๆ ไป โดยครอบครัวมีอาชีพทำนาเป็นอาชีพหลักจวบจนกระทั้งอายุได้ ๑๓ ปี จึงได้ให้ความสนใจเรียนรู้และศึกษาวิธีการทำทองจาก นายโฮม ผจญกล้า ซึ่งเป็นพี่เขย  และได้ใช้เวลาในการศึกษาเรียนรู้วิธีการทำทองอยู่หลายปีจนมีความชำนาญ ซึ่งมูลเหตุและแรงจูงใจที่ทำให้ นายป่วนเจียวทอง ได้เข้ามาศึกษาเรียนรู้วิธีการทำทองนั้นก็เนื่องมาจากในอดีตอาชีพช่างทองมักถูกคนมองว่าเป็นอาชีพของคนชั้นสูงหาที่ศึกษาเรียนรู้ได้ยาก เมื่อมีโอกาสจึงได้ศึกษาเรียนรู้เพื่อจะได้ประกอบอาชีพเพื่อหารายได้เลี้ยงชีพครอบครัวต่อไป

                การประกอบอาชีพช่างทำทองของ นายป่วน เจียวทองได้ดำเนินการมาเป็นเวลาหลายปี ก็พบปัญหาในเรื่องของราคาทองคำเริ่มมีราคาแพงขึ้น ทำให้ผลงานที่ทำออกมาขายนั้นจำหน่ายได้น้อยลง จนกระทั่งปี พ.ศ. ๒๕๒๒ จึงได้เลิกอาชีพทำทองจึงได้เปลี่ยนมาประกอบอาชีพในการทำเครื่องเงินแทน ในการทำเครื่องเงินนั้น นายป่วน เจียวทอง ได้รับการถ่ายทอดวิชาความรู้มาจากพ่อเพิ่ม ธนุนาจารย์ ซึ่งถือได้ว่าเป็นครูคนแรกที่ได้ทำการสอน ประเกือม ให้กับ นายป่วน เจียวทอง  และครูอีกคนหนึ่งที่ได้ถ่ายทอดวิชาความรู้การทำเครื่องเงินแบบตะเกาว์นั้น ก็คือ นายโฮม  ผจญกล้า นั่นเอง

แรงบันดาลใจของภูมิปัญญา
                แรงบันดาลใจในการสร้างสรรค์ผลงานได้จากการสังเกตสภาพสิ่งแวดล้อมที่อยู่รอบ ๆ ตัวเช่น การประยุกต์ ดัดแปลง ดอกไม้ชนิดต่าง ๆ นำมาเป็นแนวคิดในการทำเครื่องประดับแบบโบราณ จนมีชื่อเสียงและได้รับการยอมรับจากนักวิชาการทั้งภายในประเทศและต่างประเทศมาจนถึงทุกวันนี้แนวความคิดในการทำงานการทำงานเป็นช่างประดับเงินของนายป่วน เจียวทอง ในปัจจุบันนี้ก็ได้ยึดเอากรอบแนวคิดและคติพจน์ที่ว่า “ทำวันนี้ให้ดีที่สุด” โดยการทำงานสร้างสรรค์ผลิตเครื่องประดับเงินในแต่ละชิ้นนั้นนายป่วน เจียวทอง จะให้ความสำคัญในการผลิตเครื่องประดับเงินในแต่ละชิ้นเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะการออกแบบชิ้นงาน การออกแบบลวดลาย จะกระทำด้วยความประณีตเพื่อให้ผลงานออกมาดีที่สุดและเป็นที่น่าประทับใจต่อลูกค้าหรือผู้พบเห็นโดยทั่วไป

                ความสามารถเฉพาะ
                นายป่วน เจียวทอง มีความสามารถพิเศษในด้านการออกแบบลวดลายเครื่องประดับเงินแบบโบราณจนเป็นที่ยอมรับของคนในชุมชน องค์กร หน่วยงาน สถาบันศิลปะและสถาบันการศึกษาโดยทั่วไปเม็ดเงินบริสุทธิ์วัตถุดิบหลักที่ใช้ในการผลิตวัสดุและอุปกรณ์ที่ใช้ประกอบการทำงานวัตถุดิบที่ใช้ในการผลิตเครื่องประดับเงินนั้นเป็นเม็ดเงินบริสุทธิ์ ๑๐๐% ที่สั่งจากแหล่งผลิตในกรุงเทพมหานคร และร้านตัวแทนจำหน่ายในจังหวัดสุรินทร์ ในด้านของเครื่องมือที่ใช้

                วิธีการถ่ายทอดภูมิปัญญาและสิ่งที่ทำให้ภูมิปัญญาคงอยู่
                การประกอบอาชีพเป็นช่างทำเครื่องเงินของนายป่วน เจียวทอง นี้จะอยู่บนพื้นฐานของความซื่อสัตย์ สุจริต อันเป็นผลสืบเนื่องมาจากการได้รับการอบรม ฝึกฝนจากการศึกษาเรียนรู้ในการประกอบอาชีพช่างทำทองมาก่อน นายป่วน เจียวทองได้อธิบายเพิ่มเติมว่า “การศึกษาเรียนรู้ในวิชาชีพการทำเครื่องเงินในสมัยก่อนมีความยากลำบากมาก เนื่องจากว่าช่างทำเครื่องเงินมักจะไม่สอนหรือถ่ายทอดให้กับคนอื่นมากนัก การเรียนรู้ในการทำเครื่องประดับเงินจึงเป็นสิ่งที่ยากพอสมควรเพราะว่าคนที่เข้ามาศึกษาเรียนรู้ในวิธีการทำเครื่องเงินให้เกิดความชำนาญได้นั้น จะต้องอาศัยความมุ่งมั่น ความตั้งใจของผู้เรียนเป็นสำคัญ การศึกษาเรียนรู้ในการทำเครื่องเงินนั้นไม่เหมือนกับการเรียนรู้ในโรงเรียนทั่ว ๆ ไปเพราะการเรียนในโรงเรียนจะเลือกเรียนในโรงเรียนใดก็ได้ ผู้เรียนสนใจเรียนบ้างไม่สนใจเรียนบ้างก็มี แต่การเรียนเป็นช่างทำเครื่องเงินนั้น ผู้เรียนจะต้องอาศัยความมุ่งมั่น ความตั้งใจจริง ใจเย็นและมีความประณีต  

และสิ่งสำคัญที่ผู้เรียนจะต้องมีคือความอดทนและขยันจึงจะทำให้การศึกษาเรียนรู้ในการทำเครื่องประดับเงินสามารถที่จะเรียนรู้ได้ดี และมีความชำนาญเร็วขึ้นเครื่องประดับเงินโบราณผลงานของนายป่วน เจียวทองปัจจุบันนายป่วน เจียวทอง ได้ถ่ายทอดลักษณะและความรู้ในการทำเครื่องเงินให้กับสมาชิกในครอบครัวของตนเอง เครือญาติและเพื่อนบ้านที่อยู่ใกล้เคียงกัน นอกจากนี้นาย ป่วน เจียวทอง ได้ให้เกียรติและเป็นวิทยากร (พิเศษ) ถ่ายทอดทักษะและความรู้ในการทำเครื่องประดับเงินให้กับหน่วยงานต่าง ๆ เช่น ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (องค์การมหาชน) กาญจนาภิเษก วิทยาลัยช่างทองหลวง ศูนย์พัฒนาฝีมือแรงงาน จังหวัดสุรินทร์
ศูนย์ศิลปาชีพอีสานใต้ จังหวัดสุรินทร์และยินดีที่จะสอนให้กับเยาวชน นักเรียน ประชาชนทั่วไปหรือหน่วยงานการศึกษาที่ต้องการและมีความประสงค์ในการส่งเสริมอนุรักษ์และพัฒนาในศิลปะการทำเครื่องประดับเงิน โดยที่นายป่วน เจียวทอง ได้อธิบายไว้ “การถ่ายทอดความรู้และทักษะของการทำเครื่องเงินไปยังเยาวชนคนรุ่นใหม่ให้เกิดมีความรักและหวงแหนในศาสตร์หรือศิลปะทางด้านนี้จะเป็นการสืบทอดและช่วยให้อาชีพทำเครื่องประดับเงินไม่สูญหายและยังคงอยู่ในท้องถิ่นต่อไป”  ถ่ายทอดวิธีการทำเครื่องประดับเงินให้กับผู้สนใจโดยทั่วไปนอกจากผลงานต่างๆ ที่ได้กล่าวมานั้น นายป่วน เจียวทอง ได้รับโอกาสให้ได้สร้างสรรค์

                ผลงานเครื่องประดับเงิน ทูลเกล้า ฯ ถวายเครื่องประดับเงินแด่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา สยามบรมราชกุมารี ซึ่งเป็นเครื่องประดับ เงินในรูปแบบตะเกาว์ จำนวน ๑๓ ชิ้น อันเป็นโอกาสที่ดีและเป็นมงคลกับชีวิตและวงศ์ ตระกูลของนายป่วน เจียวทอง สืบไปเครื่องประดับเงินที่ได้นำขึ้นทูลเกล้าฯถวายสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกุมารี

ผลงานและรางวัลที่ได้รับ
                ผลงานและรางวัลที่ได้รับจากความพยายามในการสร้างสรรค์ของนายป่วน เจียวทองมีมากมายจากหลายหน่วยงานทั้งในประเทศและจากหน่วยงานในต่างประเทศ อาทิเช่น
                ๑. สภาวัฒนธรรม จังหวัดสุรินทร์ ได้รับรางวัลเกียรติยศคนดีศรีเมืองช้าง จังหวัดสุรินทร์ พ.ศ. ๒๕๔๔
                ๒. รางวัลรองชนะเลิศอันดับ ๑ ในงานกาชาดจังหวัดสุรินทร์ พ.ศ. ๒๕๔๕ ประเภทตุ้มหูเงินลายโบราณของ OTOP จังหวัดสุรินทร์
                ๓. สภาวัฒนธรรมกิ่งอำเภอเขวาสินรินทร์ มอบรางวัลผู้มีผลงานทางวัฒนธรรมสาขาภูมิปัญญาท้องถิ่น ประเภทผู้ผลิตเครื่องประดับเงิน พ.ศ. ๒๕๔๕
                ๔. รางวัล OTOP ผลิตภัณฑ์ดีเด่น ระดับ ๓ ดาวภาคอีสาน พ.ศ. ๒๕๔๖ ประเภทผ้าและเครื่องแต่งกาย
                ๕. สถาบันวิจัยศิลปะและวัฒนธรรมอีสาน มหาวิทยาลัยมหาสารคาม มอบรางวัลผลงานดีเด่นด้านศิลปวัฒนธรรม สาขาทัศนศิลป์ (หัตถกรรมเครื่องเงิน) พ.ศ. ๒๕๔๗
                ๖. จังหวัดสุรินทร์มอบรางวัลสร้างชื่อเสียงและเกียรติประวัติให้กับจังหวัดสุรินทร์ในการถ่ายทอดภูมิปัญญาทำเครื่องเงินโบราณ พ.ศ. ๒๕๔๘
                ๗. สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงวัฒนธรรม มอบรางวัลผู้ถ่ายทอดองค์ความรู้อันเป็นประโยชน์ยิ่งต่อการอนุรักษ์ และสืบสานงานช่างฝีมือพื้นบ้านตามโครงการภูมิบ้าน ภูมิเมือง ภูมิปัญญางานช่างฝีมือพื้นบ้าน พ.ศ. ๒๕๔๘
                ๘. ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เชิญให้ร่วมโครงการสาธิตงานช่างและงานแสดงในงานเทศกาลวิถีชาวบ้าน ของสถาบันสมิธโซเนียนเรื่องแม่น้ำโขง : เชื่อมสายใยวัฒนธรรม ประเทศสหรัฐอเมริกา พ.ศ. ๒๕๔๐
                ๙. รางวัล Smithsonian Folklife Festival

ที่มา

http://www.surinpao.org/userfiles/011.pdf

เส้นทางสู่ดินแดนเมืองปะเกือมโบราณ จังหวัดสุรินทร์

เมื่อประมาณ  270  ปีที่ผ่านมา  ประชาชนชาวเขมรกลุ่มหนึ่งได้อพยพหนีสงครามจากกรุงพนมเปญ ข้ามภูเขาบรรทัด  มาตั้งภูมิลำเนาในเขตอำเภอเขวาสินรินทร์  ซึ่งชาวเขมรกลุ่มนี้มีความรู้ความสามารถในการตีทองรูปพรรณเป็นเครื่องประดับ  และได้ถ่ายทอดให้ลูกหลานที่อยู่บ้านโชค  บ้านสดอ  บ้านเขวาสินรินทร์  ตำบล เขวาสินรินทร์  ต่อมาทองรูปพรรณมีราคาแพง  จึงได้เปลี่ยนจากการทำทองเป็นหัตถกรรมเงินโบราณ

เครื่องเงิน หรือ ประเกือม  คำว่าประเกือม เป็นภาษาเขมร ซึ่งใกล้เคียงกับภาษาไทยว่า ประคำ ใช้เรียกเม็ดเงิน เม็ดทองชนิดกลม ที่นำมาร้อยเป็นเครื่องประดับ ประเกือม สุรินทร์ เป็นลูกกลมทำด้วยเงิน เช่นเดียวกับที่อื่นๆ แต่สิ่งที่แตกต่างคือ มีหลากหลายรูปแบบและลวดลาย เนื่องจากทำด้วยแผ่นเงินบางๆ ที่ตีเป็นรูปต่างๆ พร้อมกับอัดครั่งไว้ภายใน ทำให้สามารถแกะลายได้สะดวก ประเกือมมีตั้งแต่ขนาดเล็กที่สุดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณครึ่งเซ็นติเมตร ไปจนถึงขนาดใหญ่ประมาณ 2.5 - 3 เซ็นติเมตร มีหลายลวดลาย ได้แก่ ถุงเงิน หมอน แปดเหลี่ยม หกเหลี่ยม กรวย แมงดา กระดุม โอ่ง มะเฟือง ตะโพน ฟักทอง จารย์(ตะกรุด) ส่วนใหญ่จำลองมาจากธรรมชาติ เช่น ลายตาราง ลายกลีบบัว ลายดอกพิกุล ลายดอกจันทร์ ลายพระอาทิตย์ ลายดอกทานตะวัน ลายตากบ ประเกือมส่วนใหญ่จะรมดำเพื่อให้ลายเด่นชัด ความสวยงามของประเกือมจึงอยู่ที่ลายที่แกะด้านนอก และความแวววาวของเนื้อโลหะเงิน เส้นทางสู่หมู่บ้านเครื่องเงิน หมู่บ้านโชค ต.เขวาสินรินทร์ อำเภอเขวาสินรินทร์ อ.เมือง จ.สุรินทร์ นับเป็นหมู่บ้านแรกที่ทำประเกือมขึ้น เมื่อหลายร้อยปีมาแล้ว เชื่อว่าสืบทอดมาจากบรรพบุรุษที่อพยพมาจากเขมร โดยสมัยก่อนมีการทำทั้งเครื่องเงิน และเครื่องทองด้วย ต่อมาความต้องการของตลาดเพิ่มขึ้น การผลิตก็ขยายตัวเกือบทั่วทั้งตำบลเขวาสินรินทร์ แต่บริเวณที่ยังคงเป็นสถานที่หลักที่มีผู้ประกอบการมากที่สุดคือ

หมู่ที่ 3 บ้านโชค และหมู่ที่ 4 บ้านโชคหัวแรด ถ้าหากเราเดินทางจากเทศบาลเมืองสุรินทร์ข้ามทางรถไฟไปตามถนนสายสุรินทร์ - ร้อยเอ็ด ถึงหลัก กม. 14 ก็มีทางลาดยางเลี้ยวขวาจะมีป้ายบอกบ้านเขวาสินรินทร์ ” หมู่บ้านทอผ้าไหม ” อีกป้ายหนึ่ง ” หมู่บ้านหัตถกรรมเครื่องเงิน ” พอเข้าไปได้ 2 กม. จึงถึงบ้านนาโพธิ์ เลยไปอีกประมาณ 2 กม. จะถึงบ้านเขวาสินรินทร์ ไปอีก 1 กม. จะถึงบ้านโชค และอีก 2 กม. จะถึงบ้านสดอทั้งหมดนี้ คือหมู่บ้านเครื่องเงินของจังหวัดสุรินทร์

ที่มา

http://www.oknation.net/blog/print.php?id=727170 

บทนำ

ถ้าคุณต้องการทราบว่าเครื่องเงิน ของจังหวัดสุรินทร์ เป็นแบบไหน  มีความเป็นมาอย่างไร ลูกประเกือม คืออะไร แล้วเกี่ยวข้องอะไรกับเครื่องเงิน  สามารถติดตาม และสืบค้นข้อมูลได้ที่เว็บบล็อก นี้เลยค่ะ  ........>>>>